نستعليق ، سيد احمد نقاش ، خواجه على مصور و قوام الدين صحاف را همراه خود به هرات آورد « 1 » . جعفر در سال 1421 م . از سبك بايسنقرى بهره گرفت ، ولى كهنترين نسخه‌هاى خطى با نگاره‌هايى كه براى او تهيه شده بود شامل دو جلد كوچك ظريف به تاريخ 830 / 7 - 1426 بود ؛ و اين‌دو جلد عبارت بودند از : گلستان سعدى - كه خود جعفر آن را تحرير كرد - و يك گلچين - كه به وسيله محمد بن حسام معروف به شمس الدين سلطانى مثنىبردارى شد - و يك نسخه سوم كه يك سال بعد از روى هماى و همايون خواجوى كرمانى بوسيله همان خوشنويس تهيه گرديد . گلستان - كه امروزه در كتابخانه چستربيتى دوبلين قرار دارد « 2 » - از زيباترين نسخه‌هاى خطى فارسى به شمار مىرود ؛ هشت نگاره ساده و فريبنده آن اجراى تازه و بديع فضاى تصويرها را پوشانده است . در سه تا از آنها كاربست ديوار خميده همراه با درب باز آن تجربه شده و صحنه بسته‌اى براى عمل و كنش به وجود آورده است ؛ در حالىكه نشاندهندهء ارتباط دنياى درون با دنياى بيرون از طريق درب نيمه‌باز است . حالتهاى هر پيكره‌اى كه - كاملا با روح و گويا است - در ارتباط با ديگر پيكره‌ها است . پيكره‌هاى خشك و رسمى مكتب جلايرى در اينجا سرزنده شده است . در اجراى منظره‌ها هم يك چنين پيشرفتى صورت گرفته و خط آسمان هم نه فراتر از لبه تپه‌ها ، قطع شده است . اين عمل تا اندازه‌اى با ترس‌ولرز در خمسه نظامى سال 8 - 1386 م . در مكتب جلايرى كار شده ولى ورود پيكره‌ها به جلو تركيب‌بندى از تأثير زياد آن كاسته است ؛ و حال آن‌كه در اين زمان هنرمندان بايسنقر ياد گرفته‌اند كه چگونه افق را به عقب ببرند . متن اشعار در جلوتر تركيب‌بندى شناور است و بسان پرده‌اى عمل كرده كه افق در دوردست را پوشانده است . رنگ‌پردازى آن سرد است و رابينسن آن را به الماس و مرواريد تشبيه كرده است . در واقع رنگهاى فيروزه‌اى ، آبى و سبز غلبه دارد . اين نگاره‌ها نظير نگاره‌هاى جنيد همه جاى برگ را پوشانده و مثل آنها كتيبه‌هاى تزيينى زيباى بالاى ساختمانها ارائه شده است . در اينجاست كه سبك دربارى هرات زاده شده است . تعيين اينكه خود بايسنقر تا چه مايه در شكلگيرى مكتب هرات دست داشته ، دشوار است . هرات در روزگار شاهرخ تختگاه قدرت تيمورى بود و طبيعتا مىتوانست بسيارى از هنرمندان جاه‌طلب را به سوى خود جذب كند . در ضمن بيست سال از مرگ تيمور گذشته بود و در زمان ظهور شاهرخ جانشين تيمور بود كه مكتب هرات نخستين ثمره‌هاى خود را بار داد و اين ثمره‌ها در وجود نسخه‌هاى بايسنقر متمركز گرديد .

--> ( 1 ) - دوست محمد ، منقول در بينيون ، نقاشى نگارگرى ايران ، ص 185 . ( 2 ) - كتابخانه چستربيتى ، فهرست 1 ، ص 119 ، تصويرهاى 8 - 27 ؛ گرى ، نقاشى ايران ( 1961 م . ) ؛ رابينسون ، نقاشى نگارگرى ايران ، تصوير 10 .